Usquare, Brussel
De voormalige kazernes van Elsene zijn iconische gebouwen in de wijk en de stad. Ze zijn de voorbije jaren leeg komen te staan als gevolg van de verhuis van de Federale Politie. Deze locatie, dicht bij de universitaire campussen van de ULB en VUB, maar ook gelegen op een belangrijk knooppunt van openbaar vervoer had een enorm potentieel voor herbestemming als internationale universitaire site en nieuwe stadswijk. De volledige ontwerpopdracht omvat de renovatie en herbestemming van zeven historische gebouwen voor universitaire- en buurtvoorzieningen: een onderzoekscentrum, een internationaal onthaalhuis, een belevingscentrum, het Brussels Institute for Advanced Studies (BIAS) en een duurzame voedingsmarkt.
Usquare.brussels moet een ‘open’ wijk worden waar studenten, onderzoekers en hoogleraren uit binnen- en buitenland en Brusselaars elkaar ontmoeten, met elkaar in interactie treden en samen innovatieve ideeën tot ontwikkeling brengen. Usquare Feder is een interessante studie- en werkplek, maar evengoed een aangename woon- en leefomgeving waar de Brusselaar zich thuis voelt.
Tijdens de restauratie- en renovatiewerken was er bijzondere aandacht van het architectenteam voor de volgende doelstellingen: openheid naar de stad, waardering van het erfgoed, ontwikkeling van woningen voor onderzoekers en studenten en inrichting van aangename openbare ruimtes en bouw van voorzieningen die toegankelijk zijn voor de buurtbewoners. Tijdens dit project stond duurzaamheid en circulaire economie centraal. De gebouwen werden hersteld naar hun oorspronkelijke staat, maar met een nieuwe bestemming.
Er werd een inventaris van de materialen opgesteld. Afgebroken materialen, zoals metselwerk, bakstenen, wandtegels en houten vloerbedekking, werden ter plaatse zoveel mogelijk gerecupereerd. Indien het niet mogelijk bleek om de bestaande bouwmaterialen te hergebruiken, werden alternatieve locaties en recyclagemethoden onderzocht. Dat vereiste een voorbeeldig beheer van de materiaalvoorraden, waarbij gebouwen alleen werden gesloopt als hun stabiliteit onvoldoende was en nieuwe constructies flexibel werden ontworpen om zich aan te passen aan veranderende behoeften. Voor de nieuwe constructies werd geopteerd voor biologische materialen, zoals muren in kalk-hennep, akoestische leemstuc en zelfs isolatiepanelen uit schelpen voor de funderingen.
We streefden ook naar een heropwaardering van het interieur door het behoud en de restauratie van waardevolle historische afwerkingen, zoals houten en marmeren vloeren, marmeren schouwmantels, wanden en plafonds in lijstwerk, marmeren lambriseringen en afwerkingen in granito en geglazuurde tegels. Door de instroom en uitstroom van bouwmaterialen goed te beheren reduceerden we CO2.
Naast materiaalhergebruik was er ook aandacht voor energie-efficiëntie. Het concept van “Light as a Service” voorziet in zowel hergebruikte armaturen van de site als nieuwe verlichting. Bovendien zal er een nieuw warmtenet geïnstalleerd worden om de gebouwen van de VUB te verwarmen. Deze aanpak, bekend als circulaire financiering, is ook doorgetrokken naar het liftencontract. In plaats van de liften te bezitten, worden ze nu geleased.
PUBLICATIES
- Architectura. Evr-architecten, BC Architects, Callebaut Architecten en VK Engineering mogen Usquare.brussels ontwerpen, 2018
- Architectura. Be.exemplary: een recordjaar met 16 laureaten, 2020
- Renoscripto. Showcase én toekomstig uithangbord van circulair bouwen, 2020
- Architectura. Eerste werf Usquare.brussels van start gegaan, 2021
- Urban Brussels: Archiweek: 2022
- Bouwen aan Vlaanderen. Usquare.brussels in opbouw, 2022
- A+307 Identity & Iconism. Heroïsche renovatie, 2024
- The architecture of reuse in Brussels OKT’24. ‘A circular Transformation at the neighbourhood level’ (Usquare Brussels), 2024
- Buchhandlung Walter König. BMa. Soft Power, 2024
- The Architectural Review. Extensions, 2025
PRIJZEN